Teran in refošk v Istri

Teran i Refošk stare su autohtone vinske sorte grožđa i u grupi crnih sorata vinogradarskog sortimenta Istre imaju naglašenu specifičnost i veliki značaj, ali do sada nisu bile dovoljno istražene.
Ovim šest-godišnjim istraživačkim radom istražene su ampelografski i gospodarski glaune autohtone crne vinske sorte grožđa u Istri.

Sva istraživanja atributivnih obeležja i mjernih variabla vršena su pomoću suvremenih ampelografskih metoda. Dobiveni podaci testirani su na razini signifikantnosti od 95% i 99%.
Na temelju toga došlo se do sljedećih rezultata:

- Detaljnim istraživanjem variajabiliteta ampelografskih svojstava terana utvrđeno je da je to smjesa sorata I populacija. Sistematizacijom atributivnih obeležja I mjernih varoabla identificirana su dva klona i to:

1. teran s crvenim peteljčicama bobica
2. teran sa zelenim peteljčicama bobica
3. refošk kao na novo otkrivena sorta

Do takih saznanaj došlo se, pored ostalog, otkrićem suštinske osnove po kojoj se klonovi terana međusobno razlikuju, a to je boja peteljčice bobice.

Rezultati istrživanja pokazuju, da sorta teran sa svojim klonovima pripada ekološkoj - geografskoj grupi Crnog mora, Proles pontica Negr. a refošk Proles orientalis Negr.
Po vremenu sazrijevanja teran crvenih peteljčica spada između III. i IV. epohe, teran zelenih peteljčica bobica u IV. epohu (Pulliat).
Razlike o botaničko-morfološkim atributivnim svojstvima između klonova terana su vrlo male i beznačajne. Veće razlike se javljajo u numeričkim obilježjima tih svojstava, premda one u pravilu nisu statistički značajne.
Izrazite razlike između klonova terana utvrđene su njihovim gospodarsko-tehnološkim svojstvima, a u prvom redu u većoj rodnosti kod klona terana zelenih peteljčica čiji je keficijent rodnosti pupova veći za 8,72% i prirod grožđa po hektaru za oko 12%.
Najočitije razlike izmđu ova dva klona terana javljaju se u svojstvima kvalitete gdje je količina šečera u moštu kod terana crvenih peteljčica bila veća za 3,083% i ukupna kiselina manja za 2,583 g/litar.
U pogledu kvalitete vina treba naznačiti, da je teran crvenih peteljčica ima naglašenu punoću i zaobljenost, u harmoničnosti okusa je naglašena kiselkatost, intenzivno je tamnocrvene boje, diskretno sortne arome na marasku i s osrednjim sadržanjem alkohola.
S druge strane teran zelenih peteljčica ima vrlo nizak sadržaj alkohola, visoku količinu kiselina, neskladnog je okusa i oporo. Upravo su svojstva kvalitete ta koja ovaj klon terana ne udovoljava, stoga se ne preporučuje njegovo dalje širenje u vinogradarskom sortimentu Istre.
Novo identificirana sorta refošk se u potpunosti razlikuje u svojim svojstvima od opisanih klonova terana.
Radi isticanja vrlo povljnih gospodarskih svojstava sorte refošk treba navesti da u pogledu kvalitete nadmašuje klonove terana, premda su prorodi grožđa po hektaru kod refoška za 57,2% nižji od terena crvenih peteljčica.
Uzrok tome, pored ostalog , se smatra da je i u tome što refošk ima u prosjeku za 38,37 % manju masu grozda.
Kod sorte refoška količina šečera u moštu iznosila je u prosjeku 20,10% i kiseline 12,222 g/litru, dok je kod terana crvenih peteljčica količina šečera iznosila 17,33% a kiselina 18,662 g/litru.
Vino refoška je vanredne punoće, harmoničnog okusa, vrlo intenzivno tamnocrvene boje i dobrog sadržaja alkohola, dok se kod klonova terana ističe veći sadržaj kiselina i oporost.
Istraživanjem pojave poliformizma utvrđen je veliki varijabilitet gotovo svih svojstava na klonovima terana i refoška, stoga se preporuča dalji istraživački rad na oplemenjivanju, posebno putem klonske selekcije u pravcu izdavanja ujednačenih klonova s pozitivnim gospodarskim svojstvima.

Opomba:
V tem sestavku so povzeti zaključki večletnega raziskovanja in spremljanja dozorevanja treh tipov terana oziroma refoška v hrvaški Istri, na osnovi katerih je dr. Vivoda zasnoval svojo doktorsko dizertacijo.
Avtor na koncu tudi ugotavlja, da sta teran in refošk zelo nagnjena k spreminjanju svojih lastnosti. Pedo-klimatski pogoji slovenske Istre in Krasa, ki so bistveno drugačni od pogojev, v katerih je bila izpeljana raziskava dr. Vivode, so zato verjetno tudi vzrok, da bi dobljene rezultate zelo težko primerjali z značilnostmi koprskega refoška ali z značilnostmi kraškega terana.

dr. Vido Vivoda